محمد رضا واليزاده معجزى
35
تاريخ لرستان ( روزگار پهلوى ) ( فارسى )
تعيين مىكردند . ولى شعاع نفوذ و قدرت اين نايب الحكومه تقريبا محدود به شهر خرمآباد و بعضى قراء نزديك بود . اين شهر پيش از وقوع قواى غرب مشتمل بر تعداد هفتصد و هشتاد دستگاه خانه و جمعيت آن كمى بيشتر از هشت هزار بود . گويا تا وباى 1288 جمعيت آن قريب پانزده هزار نفر بوده است ، لكن در سال 1329 قمرى كه خانه [ هاى شهر ] را شمردهاند ، 572 دستگاه بوده كه 30 دستگاه متعلق به كليميها و 542 خانه از آن مسلمانان بوده [ است ] . خرمآباد به دو محله بزرگ « دلاكان » و « پشت بازار » و سه محله كوچكتر به نامهاى « بابا طاهر » « زيد بن على » يا محله « حلواخوران » و محله كليميان تقسيم مىشده و حالا همچنين است . تنها محله كليميان بعد از مهاجرت يهوديان به فلسطين جزو محله دلاكان و بابا طاهر شد . محله زيد بن على هميشه تابع پشت بازار و محله بابا طاهر جزو دلاكان و محله كليميان بىطرف بود . كدخداى محله دلاكان مرحوم حاج حسين خان و كدخداى محله پشت بازار مرحوم رسولى بودند . خرمآباد كنونى از حيث وسعت و جمعيت با ايام هرجومرج خيلى تفاوت دارد . جمعيت آن از صد هزار نفر هم بيشتر 5 و تعداد خانهها نيز به هشت برابر سابق هم رسيده و بعضى عقيده دارند به ده برابر آن بالغ شده [ است ] . به جاى آن شهر كثيف نيمه خراب ، شهرى آباد و زيبا ساخته شده كه از هرحيث جالب و موجب تحسين مسافرينى است كه به آن وارد مىشوند و چندين كوى و محله ديگر كه هريك به تنهايى بزرگتر و وسيعتر از شهر سابق است به آن افزوده شده است . خرمآباد به نام شهر فاميلى شهرت پيدا كرده [ است ] . در ايام هرجومرج نود و نه درصد جمعيت شهر لرستانى بودند . ولى در حال حاضر قريب نصف جمعيت خرمآباد بومى نيستند و از شهرهاى ديگر به اين شهر آمدهاند . مانند بروجرديها ، ملايريها ، نهاونديها ، همدانيان و غيره . خانوادههاى غير بومى اكثرا از فرط تهيدستى و يا كسادى بازار موطنشان به خرمآباد مهاجرت كرده متوطن شده و به ثروت هم رسيدهاند ؛ بطورى كه مىتوان گفت نبض اقتصاديات شهر در دست افراد غير بومى است . عده كثيرى از عشاير و روستاييان هم مخصوصا در سالهاى اخير به خرمآباد آمده و اين شهر را براى سكونت دائم برگزيدهاند . اينها اكثرا به خاطر تحصيل فرزندانشان مكان قبلى را ترك كردهاند .